Մեղուները և կլիման. վերջին բզզո՞ց

Վերջին հինգ տարիներին մեղվաընտանիքների նվազման միտում կա։ Հարցված 100 մեղվապահից 69-ը նշել են, որ նշված ժամանակահատվածում փեթակներ են կորցրել։ Կորուստներ են եղել հատկապես Արարատի, Շիրակի, Գեղարքունիքի, մասամբ նաև Արմավիրի և Լոռու մարզերում։

Բացի նվազող քանակից, մեղվապահներից շատերը նշում են նաև, որ ընկել են միջատների որակական հատկանիշները՝ դառնալով ավելի պասիվ և քիչ բերքատու։

Անկման պատճառներ

Միջազգային գիտական աշխատություններում առանձնացնում են մեղվաընտանիքների անկումների մի քանի հիմնական պատճառ․ մեղուների շրջանում տարածված հիվանդություններ, այգեգործության մեջ օգտագործվող թունաքիմիկատներ, կլիմայի փոփոխություն և այլն։

Հիվանդություններ

Հայաստանում մեղուների շրջանում տարածված է վարրոատոզ հիվանդությունը, որի հարուցիչ վարրոա տիզը մեղուների ու մեղվապահների մշտական անցանկալի հյուրն է։ Այն տարածված է ամբողջ աշխարհում (բացի Ավստրալիայից) ու դեռ որևէ երկիր չի կարողացել ազատվել վարրոա տզից։ Մեղվաընտանիքն այս հիվանդությունից փրկելու հիմնական տարբերակը պարբերաբար բուժելն է։

Բացի վարրոատոզից, ուսումնասիրությանը մասնակցած մեղվապահներն առանձնացրել են նաև այլ հիվանդություններ։ Մասնավորապես, նրանցից 18-ի մեղվաընտանիքներում հայտնաբերվել է փտախտ, 6-ի մոտ` փորլուծություն, 7-ի` սնկային և 5-ի մոտ էլ այլ հիվանդություններ:

Մեղվապահական դեղամիջոցների, այսինքն, մեղուների համար նախատեսված դեղանյութերի հանդեպ վստահությունը Հայաստանի մեղվապահների շրջանում մեծ չէ։ Նրանցից 26-ը վստահորեն նշում են, որ կրած կորուստների պատճառը հենց տեղի շուկայում վաճառվող դեղամիջոցներն են, ինչը շատերին ստիպում է դրանք ներկրել Ռուսաստանից։

Մեղվակերներ

Հարցման արդյունքների համաձայն՝ փեթակների քանակի վրա ազդող պատճառներից մյուսը գիշատիչների հարձակումներն են. մեղվակեր թռչուններ, կրետներ, ցեցեր ու բզեզներ, երբեմն էլ արջեր։

Եվրոպական մեղվակերը, որին անվանում են նաև «կլիմայի փոփոխության սուրհանդակ», մեկ տարում ուտում է շուրջ 1333.39 ± 759.8 մեղու․ դրա սննդակարգի մոտ 42%-ը մեղրատու մեղուներն են։

Եթե մեղվապահ եք և հատկապես ամպամած եղանակին կամ անձրևից հետո այդ սիրուն ու գունավոր թռչունները մոտենում են փեթակներին ու, ինչպես հենց դուք եք ասում, «չրթում մեղուներին», ապա հաշվի առեք, որ կա գիտականորեն ապացուցված մեթոդ, որն ինչ-որ չափով օգնում է մեղվակերների դեմ պայքարում։

Հայաստանում երբեմն մեղուների բզզոցից բացի փեթակներից գալիս են նաև վայրի թռչունների ձայներ․ դրանք միացնում են մեղվապահները՝ մեղվակերներին «քշելու» համար։ Մեղվակերների դեմ պայքարում են նաև փայտե սյուների վրա էլեկտրական հոսանքալրեր կապելով, սակայն, ըստ գիտափորձի, դրանք համարյա թե անօգուտ են։ Գիշատիչ թռչուններից պաշտպանվելու ամենաարդյունավետ եղանակը փեթակները ցանկապատելն է, տանիք կապելն ու ներսում ջուր դնելը։ Այսպիսով, մեղուները ջուր խմելու համար շատ չեն հեռանա փեթակից, իսկ մեղվակերը չի կարողանա մոտենալ արկանոցներին։

Որոշ մեղվապահներ զենքով սպանում են թռչուններին, սակայն մեղվակերներից կանաչը գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում, որին վնասելն արգելվում է։

Մայր մեղու

Հարցված 100 մեղվապահներից 29-ը փեթակների քանակի նվազման պատճառ են նշում մայր մեղվի անարդյունավետությունը։

Մեղվապահներին անհանգստացնում է մեղվամայրերի քիչ ձվարկելու և փեթակները հաճախ լքելու հանգամանքները։

Թունաքիմիկատներ

Մեղվապահությունն ու այգեգործությունը, գործնականում, հաճախ հակադրվում են․ լավ բերք ստանալու համար օգտագործվող թունաքիմիկատները թունավոր են մեղուների համար։ Չնայած սրսկումների հասցրած վնասների մասին խոսելիս՝ մեղվապահներից շատերը չեն մեղադրում այգեգործությամբ զբաղվող համագյուղացիներին։

Թունաքիմիկատների վնասակար ազդեցությունն առավել տարածված է Արարատի, Արմավիրի, Շիրակի և մասամբ Արագածոտնի մարզերում, որտեղ զարգացած է հողագործությունը։

Չնայած արտաքին գործոնների առկայությանը՝ հարցված մեղվապահներից տասը կարծում են, որ, այնուամենայնիվ, փեթակների որակն ու քանակը պայմանավորված է նաև մեղու պահողի հմտություններով և հոգատարությամբ (մարդկային գործոն)։

Տեղումների շատ և քիչ լինելը ուղիղ կերպով ազդում է մեղուների բերքատվության վրա։ Գյուղատնտեսական կուլտուրաների բնականոն աճի համար անհրաժեշտ ջուրն ու խոնավությունը գնալով պակասում է։ 2021-ի մասին խոսելիս բոլոր մեղվապահները հիշատակում են «երաշտ» բառը, նշելով, որ այսպիսի չորային տարի շատ վաղուց չէր եղել։

Արտավան գյուղը, որտեղ բնակվում է մեղվապահ Կարինեն, Վայոց Ձորի բարձրադիր բնակավայրերից է, գտնվում է ծովի մակերևույթից 1880 մետրի վրա։

«Առաջ մեզ մոտ անգամ լոլիկը չէր կարմրում, իսկ ձյուն շատ էր գալիս։ Հիշում եմ՝ ձյան հաստ շերտի մեջ թունելներ էինք սարքում, որ տրակտորներով կարողանայինք անցնել։ Վերջին 20 տարին նման բան չկա, լոլիկն էլ կարմրում է»,- պատմում է Կարինեն։

Ջերմոցային գազերի լավագույն բացատրությունը տվել է NASA-ի մանկական նախագիծը․

«Ջերմոցային գազերը Երկիր մոլորակի մթնոլորտում գտնվող ու ջերմությունը պահող գազերն են։ Դրանք արևի լույսին թույլ են տալիս ներթափանցել մթնոլորտ և չեն կարողանում այդ նույն արևի լույսի բերած ջերմությունը դուրս հանել մթնոլորտից»: Գրաֆիկում ներկայացված գազերի ամբողջությունն արևի ջերմության հետ միասին առաջացնում են ջերմոցային էֆեկտ, որը կլիմայի փոփոխության գլխավոր բաղկացուցիչներից է։

Հյուսիսամերիկյան մեղուների վրա կատարած հետազոտության համաձայն՝ որքան ավելանում է CO₂-ի քանակը, այնքան նվազում է միջատների համար անփոխարինելի սնունդ համարվող ծաղկափոշու մեջ սպիտակուցի քանակը։

Մեղվապահական համայնքը բազմազան չէ․ նրանցից շատերը մեծահասակ տղամարդիկ են, որոնք հետո այդ զբաղմունքը, հիմնականում, ժառանգաբար փոխանցում են իրենց զավակներին։ Հարցված 100 մեղվապահներից միայն 9-ն էին կանայք։

Հնարավոր լուծումներ

100 մեղվապահի հետ հանդիպել ու զրուցելը միաժամանակ բարդ էր ու հաճելի, ճանապարհները հոգնեցնող էին, բայց զրույցների ընթացքում նրանցից ստացած էներգիան բավական էր ամբողջ օրը լիցքավորված զգալու համար։ Այդպիսի ջերմ ու դրական էներգիայով էլ մեղվապահները փորձում են «եղանակից կախված» իրենց գործով մշտապես հարմարվել նոր դժվարություններին ու կլիմայական անկանխատեսելի ազդեցություններին։

Մաքուր մեղր փնտրելուց առաջ նախ պետք է հասկանալ, որ այն ստեղծելը հեշտ չէ։ Ժամանակատար այս գործի համար երբեմն պետք են գալիս օգնող ուժեր. փեթակները տեղափոխելու համար մեքենաներ, ստացած մեղրի համար մշտական մթերման կետեր, ապահովագրական երաշխիքներ և այլն։

Մեղվապահական ոլորտին անհրաժեշտ են նաև համակարգային ու ֆինանսական աջակցություններ, մեղվապահական գործող միություններ, վստահելի ու մատչելի տեղեկատվական աղբյուրներ և մշտադիտարկումներ։

Իսկ եթե մեղվապահ չես, բայց ուզում ես մեղուներին ու մնացած այլ փոշոտողներին օգնել, ապա շատ ծառեր ու ծաղիկներ տնկիր, հատկապես նեկտարատու։

Ու թող մեղուների բզզոցը չդադարի՜։